16.02.2010

YOU'RE NOT ANYONE - Nog een paar dagen en nieuwe Verakrant ligt weer op de mat. In Anneke's column Hut Spot deze maand de vijfde en laatste aflevering van de miniserie Glorious Bastards. Over vals bewijsmateriaal en onterechte beschuldigingen in film, literatuur en beeldende kunst.

De Amerikaanse Taryn Simon fotografeert op hoogbeveiligde plekken die zich normaalgesproken aan onze belevingswereld onttrekken. Haar indringende fotoserie The Innocents deed bij Anneke in de flipperkast allerlei belletjes rinkelen.

* * *

GLORIOUS BASTARDS V: INNOCENT UNTIL PROVEN GUILTY

Test: voer in de zoekmachine van de site van TED het woord secret in. Het levert ongeveer net zoveel hits op als de woorden violence en weapons, om en nabij de honderd. Het woord innocence geeft er slechts vijf. De woorden secret en innocence hebben een gemene deler. Taryn Simon, een Amerikaanse fotografe die geheime, zwaar beveiligde plekken vastlegt met een ongenaakbare camera. In haar TED-talk van 18 minuten laat ze een breed scala van activiteiten zien die zich normaalgesproken aan je blikveld onttrekken: An American Index of the Hidden and Unfamiliar. Doorgefokte witte tijgers, maagdenvlieshersteloperaties, opslagplekken voor nucleair afval, de in beslag genomen goederenruimte van een vliegveld, een brailleuitvoering van de Playboy.

Het meest aangrijpend vond ik de in boekvorm gepubliceerde serie The Innocents, waarvoor Simon onterecht veroordeelden fotografeerde op plekken die bepalend waren in het proces dat tegen hen werd gevoerd: de vermeende plaats delict, de plek waar ze aangehouden zijn, de matrassen waartussen ze zich verstopt hebben voor de politie. Sommige van deze mensen hebben bijna 20 jaar onterecht vastgezeten. Simon laat genadeloos zien hoe politie en justitie slachtoffers valse bekentenissen ontlokken met behulp van gemanipuleerd fotomateriaal en twijfelachtige verhoormethodes. En ze brengt haar 'innocents' even manipulatief in beeld als de Amerikaanse politie doet: niet als criminelen, maar juist casual, kwetsbaar, als gewone burgers die recht in de lens kijken. Van geweld of de neiging daartoe geen spoor te bekennen.

De associaties dringen zich al snel op. L'etranger, van Camus. Der Prozess, Franz Kafka. En voor wie het gelezen heeft: Vernon God Little, het Man Booker Prize-winnende debuut van DBC Pierre (Peter Warren Finley). Niemand legt de vinger zo pijnlijk op de zere plek van de rechtsongelijkheid in de VS als Pierre, die zijn jeugd doorbracht temidden van Britse aristrocraten in Mexico. Koningen op de vuilnisbelt. Pierre's hart ligt echter niet bij de high society, maar bij de Mexicaanse man van de straat. Toen zijn familie bijna failliet dreigde te gaan en het beheer van het fortuin in zijn handen kwam te liggen, verbraste hij het in no time met vrienden in bars en gokpaleizen. Hij overleefde het avontuur ternauwernood en besloot een bestseller te schrijven om zijn schulden af te betalen. Dat lukte. Een eigenaardig soort American Dream. Vooral omdat het boek dat hem zover bracht de Amerikaanse maatschappij met de grond gelijk maakt.

Vernon Gregory Little is een 15-jarige jongen uit Texas die achter de school zat te poepen terwijl zijn vriend Jesus de hele klas afslachtte. Een waterdicht alibi zou je zeggen, maar Vernon weigert de politie te vertellen waar hij uithing omdat hij zich schaamt voor zijn moeizame stoelgang. Bang om gepest te worden. De stuurse puber blijkt de zondenbok waar de dorpsgemeenschap al jarenlang op zat te wachten. Om coherente bewijzen lijkt niemand te malen; veel belangrijker is dat Vernon de schijn tegen heeft. Hij gedraagt zich niet onschuldig genoeg, heet het. Precies zoals Camus' Meursault, die niet kan huilen bij de begrafenis van zijn moeder. En Kafka's bankbediende Joseph K, die murw geslagen door de bureaucratie van het juridisch-ambtelijk apparaat geen zinnig woord meer kan uitbrengen in de rechtzaal.

Zo belandt de zaak Little met groot mediaspektakel bij het Supreme Court en op Nationale Televisie, en arme Vernon in de dodencel. Innocent until proven guilty? Nou ja, theoretisch gezien dan. Al Vernon's zogenaamde vrienden tot en met zijn moeder aan toe laten hem stikken zodra zijn portret in combinatie met de woorden 'wanted' en 'dangerous' op het hypnotiserende vierkante scherm verschenen is. De menslievendheid woont in Pierre's boek net als in zijn eigen leven in Mexico, waar een paar arme sloebers die wel weten wat rechteloosheid is nog een nobele poging doen de jongen te helpen. Ze gieten hem vol tequila. Hier jongen, dat verzacht de pijn. Het is schrale troost, maar nog altijd beter dan de jaknikkersmentaliteit van het achterlijke Texaanse volk dat Vernon heeft voortgebracht.

Of ik nou ook nog even wil verklappen hoe het afloopt. Nee, natuurlijk. Zelf lezen! En daarna vooral ook niet vergeten To die for (Gus van Sant, 1995) te kijken, waarin Nicole Kidman de rol van een mediageil dom blondje speelt dat over lijken gaat om haar carriere als televisiepresentatrice te verzilveren. Ze laat er heel terloops een paar nog dommere pubers bij voor haar misdaden opdraaien. Da's geen kunst, als jij d'r lekker = onschuldig uitziet en zij niet. Beauty is truth, truth beauty schreef John Keats, en de rest ben ik gemakshalve vergeten. Vrij vertaald door Suzanne Stone (Kidman) klinkt dat als volgt: You're not anybody in America unless you're on TV. En: Mr. Gorbatchov, you know, that man who ran Russia for so long. I think he would still be in power today if he'd had that big purple thing taken off his forehead.

For the record: het woord innocence heeft volgens de Engelstalige wikipedia-pagina een wat dubieuze etymologische geschiedenis, wat er in de praktijk op neerkomt dat je het associeert met de verkeerde dingen. Innocence gaat niet terug op het latijnse in-nocens, wat on-wetend betekent, maar op het eveneens latijse in-nocere: on-slecht of on-schuldig. Neem je dit op de letter, dan staat er dat een onschuldig persoon niet per se onwetend (dom) is. Draai dat maar es om en lees wat er staat.


VERAKRANT #26


   SLUITEN >>